Muziekwoordenlijst

Korte, kloppende uitleg van de woorden die je tegenkomt als je muziek maakt, mixt, mastert en uitbrengt. Elke term opent een pagina met een duidelijke uitleg, een voorbeeld waar dat helpt, verwante termen en de SongTools-tool waarmee je er direct mee aan de slag gaat.

A

A/B-testen: A/B-testen betekent in audio dat je heen en weer schakelt tussen twee versies van een geluid, mix of master om te bepalen welke beter is. Versie A en versie B worden onder dezelfde omstandigheden vergeleken.
Acapella: In muziekproductie is een acapella de zangtrack van een nummer helemaal los, zonder instrumenten. De term komt van a capella, zingen zonder instrumentale begeleiding.
AI-stemdetectie: AI-stemdetectie is het analyseren van een opname om in te schatten of een stem door een mens is gezongen of gesproken, of door AI is gegenereerd of gekloond.
Audio fingerprinting: Audio fingerprinting is het maken van een compacte digitale handtekening van het geluid van een opname, zodat dezelfde opname later herkend kan worden, zelfs aan de hand van een korte of rumoerige clip.

B

Backing track: Een backing track is een opname van de begeleiding van een nummer, die wordt afgespeeld terwijl een zanger of muzikant er live overheen speelt. Het kan een volledige instrumental zijn of alleen de partijen die de livemuzikanten niet spelen.
Beatmatching: Beatmatching is de dj-vaardigheid om het tempo van een inkomende track zo aan te passen dat de beats gelijk lopen met de track die al speelt, zodat je ze kunt mixen zonder dat de drums uit de maat raken.
Binnenrijm: Binnenrijm is rijm binnen één regel, of tussen een woord midden in een regel en een woord in een andere regel, in plaats van alleen aan het eind van de regels.
Bitdiepte: Bitdiepte is het aantal bits dat wordt gebruikt om elke audiosample op te slaan, wat bepaalt hoe nauwkeurig het niveau van de geluidsgolf wordt vastgelegd. Gangbare bitdieptes zijn 16 bit, 24 bit en 32 bit float.
Bitrate: Bitrate is de hoeveelheid data per seconde audio, meestal uitgedrukt in kilobit per seconde (kbps). Een hogere bitrate betekent bij lossy formaten zoals MP3 en AAC doorgaans betere kwaliteit en grotere bestanden.
Bladmuziek: Bladmuziek is muziek in standaardnotatie, met noten op een notenbalk die toonhoogte en ritme laten zien, plus de voortekening, maatsoort en andere aanwijzingen voor de uitvoerders.
BPM: BPM (beats per minute) is de eenheid voor muzikaal tempo: hoeveel tellen er in één minuut vallen. Een nummer op 120 BPM heeft twee tellen per seconde.

C

Camelot Wheel: Het Camelot Wheel is een schema dat elk van de 24 toonsoorten een code geeft van 1 tot 12 met een letter, A voor mineur en B voor majeur, zodat dj's in één oogopslag zien welke toonsoorten goed samen te mixen zijn.
Clicktrack: Een clicktrack is een constant metronoomgeluid dat muzikanten horen, meestal in een koptelefoon, zodat ze op een vast tempo opnemen of spelen. Meestal wordt de eerste tel van elke maat geaccentueerd.
Clipping: Clipping is de vervorming die ontstaat als een signaal boven het maximale niveau probeert te komen dat een systeem kan weergeven, waardoor de toppen van de golfvorm plat worden afgesneden. In digitale audio ligt die grens op 0 dBFS.
Compressie: Compressie is het automatisch zachter zetten van de delen van een signaal die boven een ingestelde drempel (threshold) uitkomen, waardoor het verschil tussen luide en zachte momenten kleiner wordt. Je gebruikt het om geluiden in een mix te beheersen, aan elkaar te lijmen en vorm te geven.
Content ID: Content ID is het automatische systeem van YouTube dat geüploade video's scant en hun audio en beeld vergelijkt met referentiebestanden van rechthebbenden. Bij een match wordt het beleid toegepast dat de rechthebbende heeft gekozen: volgen, monetiseren of blokkeren.
Cover: Een cover is een nieuwe opname of uitvoering van een nummer dat iemand anders heeft geschreven. De compositie blijft van de schrijvers, dus wie een cover uitbrengt, betaalt hun mechanische rechten.
Crestfactor: De crestfactor is de verhouding tussen het piekniveau van een signaal en het gemiddelde (RMS) niveau, meestal in decibel. Een hoge crestfactor betekent scherpe pieken boven een lager gemiddelde; een lage crestfactor betekent dat het signaal dicht en sterk gecontroleerd is.

D

Delay: Delay is een audio-effect dat na een ingestelde tijd een kopie van een geluid afspeelt, waardoor één of meer echo's ontstaan. Delaytijden worden vaak afgestemd op het tempo van het nummer, zodat de echo's in het ritme vallen.
Dithering: Dithering is het toevoegen van een heel kleine hoeveelheid ruis aan audio wanneer de bitdiepte wordt verlaagd, bijvoorbeeld van 24 bit naar 16 bit. Die ruis vervangt de vervorming die zou ontstaan als je de extra bits gewoon wegknipt.
Dynamisch bereik: Dynamisch bereik is het verschil tussen de zachtste en de luidste delen van een stuk audio, meestal uitgedrukt in decibel. Een track met een groot dynamisch bereik heeft grote contrasten; een track met een klein dynamisch bereik blijft overal op een vergelijkbaar niveau.

E

EPK: Een EPK (electronic press kit) is een online pakket met het materiaal dat pers, bookers, labels en curators over een artiest nodig hebben: bio, muzieklinks, foto's, video's, prestaties en contactgegevens.
EQ: EQ (equalisatie) is het aanpassen van het niveau van bepaalde frequentiegebieden in een geluid, waardoor delen helderder, donkerder, voller of dunner worden. Een equalizer is het gereedschap dat dat doet.

F

Faseopheffing: Faseopheffing ontstaat wanneer twee vergelijkbare signalen worden gecombineerd terwijl hun golfvormen niet gelijk lopen, waardoor ze elkaar gedeeltelijk of helemaal uitdoven. Het resultaat is een dunner, zachter of hol geluid.
FLAC: FLAC (Free Lossless Audio Codec) is een audioformaat dat audio comprimeert zonder kwaliteitsverlies, zodat een gedecodeerd FLAC-bestand bit voor bit gelijk is aan het origineel. De bestanden zijn kleiner dan WAV maar groter dan MP3.
Frequentiemaskering: Frequentiemaskering is wanneer een luider geluid een zachter geluid in een vergelijkbaar frequentiegebied moeilijk of onmogelijk hoorbaar maakt. In een mix is het de belangrijkste reden dat instrumenten wegvallen, zelfs als hun faders open staan.

H

Half time: Half time is een ritmisch gevoel waarbij de drums spelen alsof het tempo half zo snel is, meestal door de snare van tel 2 en 4 naar tel 3 te verplaatsen, terwijl de werkelijke BPM gelijk blijft. Double time is het omgekeerde: de groove voelt twee keer zo snel.
Halfrijm: Halfrijm is rijm waarbij de woorden op elkaar lijken maar niet precies overeenkomen, meestal omdat de klinkers gelijk zijn en de medeklinkers verschillen, zoals bij maan en staal of tijd en wijn.
Harmonisch mixen: Harmonisch mixen is een dj-techniek waarbij je tracks kiest en in elkaar overloopt waarvan de toonsoorten bij elkaar passen, zodat de overgangen soepel klinken in plaats van te botsen.
Headroom: Headroom is de ruimte tussen de luidste piek van een signaal en het maximale niveau dat een systeem aankan, wat in digitale audio 0 dBFS is. Het is de veiligheidsmarge die voorkomt dat audio clipt.
Hook: Een hook is het meest memorabele deel van een nummer: de korte frase, melodie of klank die de luisteraar pakt en in zijn hoofd blijft hangen. Het is vaak, maar niet altijd, de hoofdzin van het refrein.

I

Instrumental: Een instrumental is een versie van een nummer zonder de leadvocals, of een muziekstuk dat helemaal zonder zang is geschreven. Instrumentale versies van zangnummers worden gebruikt voor karaoke, oefenen, sync en remixes.
ISRC: Een ISRC (International Standard Recording Code) is een unieke code van 12 tekens die een specifieke geluidsopname identificeert. Streamingdiensten en collectieve beheersorganisaties gebruiken hem om afspeelbeurten bij te houden en royalty's uit te betalen.

K

Karaoke: Karaoke is meezingen met de instrumental van een nummer, meestal met de tekst op een scherm. Een karaoketrack is een versie van een nummer waarin de leadvocal is weggehaald of flink zachter is gezet.

L

Limiter: Een limiter is een dynamiekprocessor die voorkomt dat een signaal boven een ingesteld niveau komt, het plafond (ceiling). In feite is het een compressor met een heel hoge ratio en een heel snelle attack, en het is de laatste processor in de meeste masteringketens.
Lossless audio: Lossless audio is audio die zo is opgeslagen dat elke bit van het origineel behouden blijft, ongecomprimeerd (WAV, AIFF) of met verliesvrije compressie (FLAC, ALAC). Lossy formaten zoals MP3 en AAC gooien data weg om bestanden kleiner te maken.
Loudness-normalisatie: Loudness-normalisatie betekent dat een streamingdienst of speler tracks automatisch harder of zachter zet, zodat ze allemaal ongeveer even luid klinken, gemeten in LUFS.
LUFS: LUFS (Loudness Units relative to Full Scale) is een eenheid die meet hoe luid audio voor mensen klinkt, niet alleen hoe hoog de pieken komen. Streamingdiensten en omroepen gebruiken het om de luidheid van verschillende nummers te vergelijken en gelijk te trekken.

M

Maatsoort: Een maatsoort vertelt je hoe de tellen in elke maat zijn gegroepeerd. Het bovenste getal is hoeveel tellen er in een maat zitten en het onderste getal welke nootwaarde als één tel telt.
Mashup: Een mashup is een nieuwe track die ontstaat door delen van twee of meer bestaande nummers te combineren, meestal de zang van het ene nummer over de instrumental van een ander.
Mastering: Mastering is de laatste fase van audioproductie, waarin een afgeronde mix klaar wordt gemaakt voor release: in balans gebracht qua klank, op een passende luidheid gezet, gecontroleerd op problemen en in de juiste formaten geleverd.
Masteropname: De masteropname is de oorspronkelijke, definitieve opname van een nummer, en de masterrechten zijn het auteursrecht op die opname. Ze staan los van de rechten op de compositie, die bij de songwriters en uitgevers liggen.
Mechanische rechten: Mechanische rechten (mechanical royalties) zijn vergoedingen aan songwriters en uitgevers voor de reproductie van een compositie, zoals kopieën voor streams, downloads, cd's en vinyl. Ze staan los van de royalty's voor de opname zelf.
Meerlettergrepig rijm: Meerlettergrepig rijm is rijm dat over twee of meer opeenvolgende lettergrepen klopt, in plaats van alleen over de laatste. Het is een kerntechniek in rap en een groot deel van wat een couplet knap laat klinken.
Mixen: Mixen is de fase in muziekproductie waarin de afzonderlijk opgenomen sporen van een nummer in balans worden gebracht en bewerkt tot één stereobestand (of surroundbestand). Het bepaalt hoe luid elk onderdeel is, waar het in het stereobeeld zit en hoe het klinkt.
Monocompatibiliteit: Monocompatibiliteit is hoe goed een stereomix overeind blijft als het linker- en rechterkanaal worden samengevoegd tot één. Een monocompatibele mix houdt zijn balans; een mix met faseproblemen verliest instrumenten of volume bij het optellen.
MP3: MP3 is een lossy audioformaat dat bestanden veel kleiner maakt door geluiden weg te halen die de encoder moeilijk hoorbaar vindt. Het wordt bijna overal ondersteund, met bitrates tot 320 kbps.
Muziekdistributie: Muziekdistributie is het in winkels en streamingdiensten krijgen van opgenomen muziek. Een digitale distributeur levert je audio, artwork en metadata aan bij platforms en geeft de inkomsten aan jou door.
Muziekmetadata: Muziekmetadata is de informatie die aan een release hangt: titel, artiest, songwriters, producers, label, genre, releasedatum, ISRC en andere codes. Zo weten diensten hoe ze je muziek moeten tonen, ordenen en uitbetalen.
Muziekprompt: Een muziekprompt is de tekstbeschrijving die je aan een AI-muziekgenerator geeft om de track te omschrijven die je wilt, zoals genre, tempo, instrumenten, sfeer, zang en structuur.

P

Parallelle mineur: De parallelle mineur van een majeurtoonsoort is de mineurtoonsoort die precies dezelfde noten en voortekening gebruikt. De grondtoon is de zesde noot van de majeurtoonladder, drie halve tonen onder de grondtoon van de majeurtoonsoort. (In het Engels heet dit ‘relative minor’; het Engelse ‘parallel minor’ betekent iets anders.)
Persbericht: Een muziekpersbericht is een korte, feitelijke aankondiging van nieuws zoals een nieuwe single, album, tour of contract, geschreven voor journalisten, blogs en curators zodat ze er snel over kunnen schrijven.
Pitch shifting: Pitch shifting is het hoger of lager maken van de toonhoogte van audio zonder het tempo te veranderen. Het wordt gemeten in halve tonen, met 12 halve tonen in een octaaf, en voor fijnafstemming in cents, met 100 cents in een halve toon.
Playlist pitching: Playlist pitching is een nummer insturen naar playlistcurators, bij streamingdiensten of onafhankelijke, in de hoop dat ze het aan een playlist toevoegen.

R

Referentietrack: Een referentietrack is een professioneel uitgebracht nummer waarmee je je eigen mix of master vergelijkt, meestal een nummer in een vergelijkbare stijl met een geluid dat je mooi vindt. Het geeft je oren een vast ijkpunt terwijl je werkt.
Rijmschema: Een rijmschema is het patroon van rijm aan het eind van de regels in een couplet, genoteerd met letters: regels die op elkaar rijmen krijgen dezelfde letter, zoals AABB of ABAB.
Rijmwoordenboek: Een rijmwoordenboek is een naslagwerk met woorden die rijmen op een bepaald woord, meestal gegroepeerd op aantal lettergrepen en op hoe zuiver het rijm is.

S

Sample clearance: Sample clearance is toestemming krijgen om een stuk van een bestaande opname in je eigen release te gebruiken. Meestal heb je twee licenties nodig: één voor de opname en één voor de compositie.
Sample rate: De sample rate is het aantal keren per seconde dat digitale audio de geluidsgolf meet, uitgedrukt in hertz (Hz) of kilohertz (kHz). Gangbare sample rates zijn 44,1 kHz voor muziek en 48 kHz voor video.
Sampling: Sampling is een stuk van een bestaande opname, zoals een drumbreak, een vocale frase of een akkoord, hergebruiken in een nieuw muziekstuk. Het geleende stuk heet een sample.
Sibilance: Sibilance is de sissende energie van medeklinkers als s, sj, z en tsj in een vocal. Als die te sterk is, worden die klanken scherp en snijdend en trekken ze de aandacht weg van de woorden.
Sidechain: Sidechainen is het gebruik van één audiosignaal om een processor op een ander signaal aan te sturen. De bekendste vorm is sidechaincompressie, waarbij een kickdrum een compressor de bas of pads kort laat wegdrukken zodat de kick er doorheen komt.
Songstructuur: Songstructuur is de volgorde van de delen in een nummer, zoals intro, couplet, pre-chorus, refrein, bridge en outro. Het bepaalt hoe het nummer spanning opbouwt en die weer laat landen.
Songtekst transcriberen: Songtekst transcriberen is het uitschrijven van de woorden die in een opname worden gezongen. AI-teksttranscriptie doet dat automatisch door de zang in een nummer te herkennen, vaak met de timing van elke regel.
Spectrogram: Een spectrogram is een afbeelding van geluid met frequentie op de ene as, tijd op de andere en de sterkte van elke frequentie als kleur of helderheid. Je ziet ermee hoe de frequentie-inhoud van audio in de loop van de tijd verandert.
Split sheet: Een split sheet is een korte schriftelijke overeenkomst met iedereen die een nummer heeft geschreven en het percentage van de compositie dat ieder bezit. Alle schrijvers ondertekenen hem, het liefst op de dag dat het nummer wordt geschreven.
Stem separation: Stem separation is het opsplitsen van een afgerond, gemixt nummer in zijn onderdelen, zoals zang, drums, bas en andere instrumenten, met AI-modellen die getraind zijn om elke bron te herkennen.
Stems: Stems zijn de mix van een nummer, opgesplitst in een paar gegroepeerde audiobestanden, zoals drums, bas, muziek en zang, die samen het volledige nummer weergeven. Ze zitten tussen een volledige multitracksessie en een enkele stereomix in.
Stereobreedte: Stereobreedte beschrijft hoe breed een geluid of mix klinkt tussen de linker- en rechterspeaker, van een smal monomidden tot een breed, ruimtelijk beeld. Het hangt af van hoeveel het linker- en rechterkanaal van elkaar verschillen.
Sync licensing: Sync licensing is het in licentie geven van muziek voor gebruik samen met beeld, zoals films, tv-series, reclames, games en online video's. De vergoeding gaat naar de eigenaren van zowel de compositie als de opname.

T

Tap tempo: Tap tempo is een manier om een tempo in te stellen of te meten door in de maat van de muziek op een knop of toets te tikken. Het apparaat of de app middelt de tijd tussen je tikken en zet die om in een BPM-waarde.
Time stretching: Time stretching is het veranderen van de snelheid of lengte van audio zonder de toonhoogte te veranderen. Zo kun je een nummer vertragen om te oefenen of een sample versnellen zodat hij in het tempo van je project past, terwijl hij in dezelfde toonsoort blijft.
Toonladder: Een toonladder is een reeks noten op volgorde van toonhoogte, bepaald door het patroon van stappen ertussen. De toonladder die een nummer gebruikt, geeft het zijn klank, zoals de helderheid van majeur of de donkerdere kleur van mineur.
Toonsoort: De toonsoort van een nummer is de grondtoon en de toonladder die daarop is gebouwd, zoals C majeur of A mineur. Het vertelt je welke noten en akkoorden in het nummer rustig en ‘thuis’ klinken en waar de muziek naar terug wil.
Topline: Een topline is de zangmelodie plus tekst die bovenop een bestaande instrumental of beat wordt geschreven. Een topliner is een songwriter die zich daarin specialiseert.
True Peak: True peak is het hoogste niveau dat een audiosignaal bereikt zodra het weer wordt omgezet naar een doorlopende golfvorm, inclusief de pieken die tussen de digitale samples vallen. Het wordt gemeten in dBTP (decibel true peak).

U

Uitvoeringsrechten: Uitvoeringsrechten (performance royalties) zijn vergoedingen aan songwriters en uitgevers wanneer een compositie openbaar wordt uitgevoerd, waaronder radio, streaming, tv, liveshows en muziek die in zalen en winkels wordt gedraaid.

V

Valentie: In muziekanalyse beschrijft valentie hoe positief of negatief een muziekstuk aanvoelt, van verdrietig, gespannen of boos aan de ene kant tot blij, vrolijk of euforisch aan de andere.
Verstaanbaarheid van zang: Verstaanbaarheid van zang is hoe makkelijk luisteraars de woorden van een vocal in een mix kunnen verstaan. Een vocal kan luid zijn en toch moeilijk te verstaan als de medeklinkers gemaskeerd of uitgesmeerd zijn.
Vocal remover: Een vocal remover is een tool die de zang uit een afgerond nummer haalt zodat de instrumental overblijft, en die je meestal ook de zang los geeft. Moderne vocal removers gebruiken AI-bronscheiding.
Voortekening: Een voortekening is de set kruisen of mollen die aan het begin van elke notenbalk staat. Hij laat zien welke noten in het hele stuk verhoogd of verlaagd worden en wijst naar de toonsoort.

W

WAV: WAV is een audiobestandsformaat dat meestal ongecomprimeerde PCM-audio opslaat, zodat de volledige kwaliteit van de opname behouden blijft. Het is het standaardformaat voor opnemen, mixen, masteren en het aanleveren van muziek.

SongTools.ai · Noten en akkoorden in elke toonsoort